Yazılım Nedir Çeşitleri Nelerdir? Konu Anlatımı

Yazılım Nedir?

Bilgisayarımızdaki her bir donanım biriminin işlevsel-lik kazanabilmesi için kullanılan ve tüm işlemlerimizi yapmamızı sağlayan her türlü program ve anlamlı kod parçacığına yazılım denir.

Örneğin; Resim yapmamızı sağlayan paint, internette gezinmemizi sağlayan Google Chrome, ders içerikleri izlediğimiz EBA, görüntülü konuşma yaptığımız Skype, oynadığımız oyunlar, Word, Excel gibi tüm programlar birer yazılımdır.

Sistem Yazılımları

Yazılım Çeşitleri Nelerdir?

Yazılımlar temelde “Sistem Yazılımları” ve “Uygulama Yazılımları” olarak 2’ye ayrılırlar. Ana karta takılı olan işlemcinin türüne göre hazırlanan ve bilgisayarın sağlıklı çalışmasını sağlayan sistem yazılımı (işletim sistemi), bilgisayar açılırken RAM Belleğe yüklenir. Uygulama yazılımları da işletim sistemlerine göre programlanır. Bu nedenle donanım birimleri, sistem yazılımları ve uygulama yazılımları birbirleriyle uyumlu olmalıdır.

Yani genel olarak yazılım olmazsa donanım çalışmaz, donanım olmazsa da yazılımın bir işlevselliği yoktur diyebiliriz.

1- Sistem Yazılımları

Sistem yazılımlarına “İşletim Sistemi” de diyebiliriz. Bilgisayar, tablet ya da akıllı telefonumuzun açıldığı andan kapandığı ana kadar kullanıldığı, tüm donanım ve diğer tüm yazılımların yönetimini sağlayan en temel yazılımlardır.

Sistem yazılımlarına örnek olarak; Windows, Linux, Mac OS, Android ve İOS’u verebiliriz.

İşletim sistemlerini bir sonraki konumuz olan “İşletim Sistemleri Nedir, Çeşitleri Nelerdir?” başlığı altında daha detaylı olarak göreceğiz.

2- Uygulama Yazılımları

Programcılar tarafından programlama dillerinden biri ile belirli konulardaki problemlerin çözümüne yönelik kullanıma sunulmuş yazılımlardır.

Uygulama yazılımları hangi sistem yazılımına (işletim sistemine) uygun yazılmışlarsa o sistem yazılımı altında çalışırlar. Yani Windows işletim sistemi için hazırlanmış bir program Mac OS işletim sisteminde sağlıklı çalışmayacaktır.

Değişik amaçlara yönelik hazırlanmış binlerce uygulama yazılımı bulunmaktadır.

Örneğin; Yazı düzenleme aracı olan MS Word, sunu hazırlama programı olan MS PowerPoint, tablo-hesap programı olan MS Excel, dosya klasör sıkıştırma programı olan Winrar, oyunlar, antivirüs programları, video izleme programları birer uygulama yazılımıdır.

Uygulama Yazılımları

Kullanım Haklarına Göre Yazılım Çeşitleri

BETA Yazılımlar: Bir yazılımın ilk halidir diyebiliriz. Üreticinin yazılımın eksikliklerinin test edilmesi amacıyla piyasaya sürdüğü yazılımlardır. Bu yazılımlar bir süre kullanıcılara sunulur içeriğindeki eksiklikler veya olumsuz yönler test edilir ve bu eksiklikler giderildiğinde asıl yazılım lisanslı, demo, shareware veya bedava olarak tekrar piyasaya sürülür.

Lisanslı Yazılım: Kullanabilmek için lisans hakkının satın alınmasının gerektiği yazılımlardır. Örnek: MS Office ,Windows 10 vs.

Freeware (Ücretsiz) Yazılımlar: Kullanıcıdan her hangi bir ücret talep etmeden CD, disket veya internet yoluyla dağıtılarak kullanıma sunulan yazılımlardır. Örnek: VLC Media Player, Winrar vs.

Shareware (Paylaşılan) Yazılımlar: Tanıtım amacıyla bir süreliğine ücretsiz olarak kullanılabilen yazılımlardır. Bu yazılım türünde üretici 10 Gün,15 Gün veya 30 Gün gibi bir süre size yazılımı ücretsiz sunar. Bu süre dolduğunda yazılımı kullanmaya devam etmeniz için lisans haklarını satın almanız gerekmektedir. Örnek: Çeşitli anti virüs yazılımları.

Demo Yazılımlar: Yazılımın tanıtımı için önemli özelliklerinin kullanımı sınırlandırılmış halde sunulduğu yazılım türüdür. Örneğin kalemle resim çizebilirsiniz ama renk seçemezsiniz ya da yaptığınız resmi kaydedemezsiniz. Ya da oyuna başlarsınız ama 2. levelden sonrasını oynayamazsınız.

Abandonware (Terkedilmiş Yazılım): Uzun süre önce üretilmiş, artık üreticisinin desteğini çektiği ve güncellemediği yazılımlardır.

Kaynağına Göre Yazılım Çeşitleri

1-Açık Kaynak Kodlu Yazılımlar (Open Source)

Bu tür yazılımlar kaynak kodları ile birlikte dağıtılır. Bu da kullanıcıya bu kodları inceleyebilmesini, üzerinde değişiklikler yapabilmesini, geliştirebilmesini ve kendi projelerinde kullanabilmesini sağlar.

Açık Kaynak Kodlu yazılımlara örnek olarak; 7 Zip, Open Office, Blender, File Zilla, Linux İşletim Sistemi, Firefox, Cam Studio gibi yazılımları verebiliriz.

Avantajları

  • Kullanıcı özgürdür.
  • Güvenlidir.
  • Hızlıdır.
  • Beğenilmeyen kısımlar değiştirilebilir.
  • Sağlamdır.
  • Yazılım korsanlarının yaptıkları kolayca tespit edilebilir.
  • Düşük maliyetlidir.

2- Kapalı Kaynak Kodlu Yazılımlar (Closed Source)

Üreticinin ücretli olarak piyasaya sürdüğü, üzerinde üretici izni olmadan herhangi bir değişiklik yapılamayan lisanslı yazılımlardır. Geliştirme imkanı olmaması, hataların tanımlanmasının zor olması, güvenlik açısından sorunlar oluşturabilmesi gibi bir çok dezavantajı olmasına rağmen dünyanın en çok kullanılan yazılımları bunlardır.

Kapalı Kaynak Kodlu yazılımlara örnek olarak; Windows İşletim Sistemi, Photoshop, MS Office, Media Player gibi yazılımları verebiliriz.

Peki Tüm Yazılımlar Faydalı mıdır?

Tabii ki piyasada bulunan tüm yazılımlar faydalı değildir. Bilgisayar, tablet veya akıllı telefonumuzun bilgi güvenliğini tehdit edecek bir çok zararlı yazılım da mevcuttur.

Bu zararlı yazılımların neler olduğunu ve bunlardan nasıl korunmamız veya kurtulacağımızı Bilgi Gizliliği ve Güvenliği konumuzda Zararlı Yazılım Çeşitleri başlığı altında daha detaylı olarak anlatacağız.

Konu ile ilgili sunu dosyasını indirmek için tıklayınız

Konu ile ilgili çalışma kağıdını indirmek için tıklayınız