Ergonomi Nedir ve Çeşitleri Nelerdir?

Ergonomi Nedir?

Türkçe karşılığı “İş Bilimi” olan ergonomiye kısaca “fiziksel çevrenin insana uyumlaştırılması süreci” diyebiliriz. Günümüz endüstri çağında makine-insan arasındaki artan ilişkiler, insana uyumlu çevre, eşya, makine, ofis ve ofis araçları gibi fiziksel çevre birimlerinin insanların rahat kullanımına göre üretilme çabalarını zorunlu hale getiriyor.

Bilgisayar başında çalışırken kullandığımız araç-gereç ve eşyalar ergonomik olmalıdır.

Öyle ki artık sadece fiziksel çevrenin ergonomisinden değil, doğrudan insanın zihnine seslenen bilgisayar yazılımları, Internet, web dizaynı vs. gibi öğelerin de insana uyumundan (Zihinsel algılama, kolay kontrol edebilme ve yönlendirebilme açısından) bahsedebiliyoruz.

Bu anlamda ergonomi, birçok bilimsel disiplinin ortak çalışma alanı olan (Başta bilişim teknolojileri, mühendislik, mimarlık, tıp, fizyoloji, anatomi, psikoloji, sosyoloji olmak üzere) bir yaklaşımlar bütünüdür. Tüm bu bilimsel disiplinler ortaklaşa bir insana uyumlaştırılmış ideal makine-çevre sisteminin arayışı içindedirler.

Elbette ki bu arayışın temel amacı, sadece insanın kendisiyle barışık uyumlu bir çevrede yaşaması değil, en önemli üretim faktörü olan insan gücünün (ya da işgücünün) rahat, kolay ve sağlıklı bir şekilde üretim ve ekonomik faaliyetlerini sürdürebilmesini sağlayan makine, teçhizat, ofis, fabrika düzeni vs.nin yaratılması isteğidir.

Çünkü bilinmektedir ki, insanın verimli çalışması, en iyiyi üretmesi ve ekonomik faaliyetlere en etkin şekilde katılabilmesi, bu ideal uyumun yakalanabilmesine bağlıdır.

Temel Ergonomi İlkeleri

Temel ergonomi ilkeleri şunlardır:

El aletleri sakatlanmaya ve kazaya neden oluyorlarsa değiştirilmeli veya düzeltilmelidir.
Yapılan iş uzun süreyle ters harekete, uzanmaya ve dönmeye neden olmamalıdır.
İş tasarımı kaldırma ve taşıma işlemlerini minimize edecek şekilde yapılmalı ve çalışanlar uygun kaldırma yöntemleri konusunda eğitilmelidir.
Ayakta çalışma oturarak çalışmaya göre daha az yorgunluk getirdiğinden, oturarak çalışma minimize edilmelidir.
Çalışanların aynı kasları kullanmalarının ve tekdüzeliğin önlemesi için tekrarlanan işleri yapan çalışanlarda rotasyon uygulanmalıdır.
Gereksiz performans kayıplarının ve vücut zorlamalarının önlenmesi için çalışanlar ve kullandıkları makineler iyi yerleştirilmelidir.

Ergonomi Çeşitleri

“Ergonomi” kelimesi Yunancadan gelir ve aslında “İş Yasası” demektir. Ama biz ona kısaca “Kendimize En Uygun Şekilde Çalışma Sanatı” diyebiliriz. Bilgisayar başında otururken vücudumuzun yorulmaması, gözlerimizin ağrımaması ve işimizi daha keyifle yapmamız için belirlenen kurallardır.

Gelin bu konuyu sizin için 3 ana başlıkta, en basit haliyle inceleyelim:

1. Fiziksel Ergonomi (Vücudumuzun Rahatlığı)

Bu bölüm tamamen vücudumuzla ilgilidir. Bilgisayar kullanırken koltuğumuzun yüksekliği, fareyi nasıl tuttuğumuz veya ekranın gözümüze ne kadar uzak olduğu bu alana girer.

Boyumuz ve Kilomuz: Herkesin boyu farklıdır, bu yüzden masamız ve sandalyemiz bize özel ayarlanmalıdır.
Doğru Oturuş: Dik oturmak, ayaklarımızın yere değmesi ve kollarımızın masada rahat durması gerekir.
Hareketler: Sürekli aynı hareketi yapmak (örneğin saatlerce oyun oynamak) kaslarımızı yorabilir.

2. Bilişsel Ergonomi (Zihnimizin Rahatlığı)

Burası beynimizle ilgilidir. Bir bilgisayar programını veya web sitesini kullanırken “Acaba bu düğme ne işe yarıyor?” diye çok fazla düşünüyorsak, orada bir sorun var demektir.

Anlaşılır Olmak: Bir oyunun menüsü çok kolaysa ve hemen başlayabiliyorsak, o oyunun bilişsel ergonomisi iyidir.
Hafıza ve Dikkat: Ekrandaki yazıların okunur olması, renklerin gözü yormaması zihnimizin daha az yorulmasını sağlar.
Stres: Eğer bir ödevi bilgisayarda yaparken çok karmaşık olduğu için sinirleniyorsak, o program ergonomik tasarlanmamış demektir.

3. Örgütsel Ergonomi (Çalışma Düzenimiz)

Bu bölüm, sadece bizimle değil, çevremizle ve zamanı nasıl kullandığımızla ilgilidir.

Mola Zamanları: Derse ne kadar süre odaklanmalıyız? Ne zaman dinlenmeliyiz? Bu sürelerin planlanmasıdır.
Ekip Çalışması: Arkadaşlarınızla bir proje yaparken işleri nasıl paylaştığınız bu bölüme girer.
Çalışma Ortamı: Odanızın ışığı, sessiz olması veya internet hızı gibi dış etkenlerin düzenlenmesidir. Çalışma ortamında ısı ; Kış mevsiminde 18 – 22°C arasında, yaz mevsiminde 23 – 26°C arasında tutulmalıdır. Nem Oranı ise %45-%60 civarında olmalıdır.

Ergonominin Amaçları

Ergonomi konusu gereği, insanın işinde daha verimli olabilmesi için;

İşinde sağlık ve güvenlik içinde çalışması,
İşin, insanın antropometrik ölçülerine, beden gücüne ve kişisel özelliklerine uygun olarak tasarlanması,
Her türlü alet, makine ve donanımın insan yetenekleriyle uyumlu bir şekilde tasarlanması,
Psikososyal açıdan olumlu bir iş ortamın yaratılması ve
Çalışma hayatının insana önem vermesi gibi işlevleri yerine getirir.

Bu işlevler dikkate alındığında, ergonominin amaçlarını aşağıdaki şekilde özetlemek mümkün olmaktadır: